วิสาหกิจชุมชนหัตถศิลป์ถิ่นสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี ร่วมกับมหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง พัฒนาภูมิปัญญาจักสานไม้ไผ่รูปแบบใหม่ จากเครื่องมือจับสัตว์น้ำและเครื่องใช้พื้นบ้าน สู่ผลิตภัณฑ์สำหรับสัตว์เลี้ยง ทั้งบ้านแมว ที่นอนสัตว์เลี้ยง และรางไก่ไข่ ดีไซน์เก๋ไก๋ตอบโจทย์คนรุ่นใหม่ จนได้รับความสนใจและมีคำสั่งซื้อจากลูกค้าทั่วประเทศ พร้อมต่อยอดองค์ความรู้สู่โรงเรียนในพื้นที่ เพื่อสร้างทักษะอาชีพและสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เยาวชน
เมื่อวันที่ 14 กันยายน 2569 ผู้สื่อข่าวลงพื้นที่วิสาหกิจชุมชนหัตถศิลป์ถิ่นสวนผึ้ง ตั้งอยู่เลขที่ 129/2 หมู่ 6 ตำบลสวนผึ้ง อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี พบสมาชิกกลุ่มกำลังสานตะกร้าและผลิตภัณฑ์จากไม้ไผ่รวก ซึ่งเป็นวัสดุธรรมชาติที่พบได้ในพื้นที่ โดยไม้ไผ่รวกมีเนื้อแกร่ง แข็งแรง และทนทาน เดิมชาวบ้านนิยมนำมาจักสานเป็นเข่ง ตะกร้า และอุปกรณ์หาปลา ก่อนนำมาต่อยอดออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์รูปแบบใหม่ที่มีความร่วมสมัยมากขึ้น
การพัฒนาผลิตภัณฑ์ได้รับการสนับสนุนด้านการออกแบบจาก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ปรียาพร ทองผุด อาจารย์ประจำสาขาวิชาศิลปศึกษา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง โดยนำภูมิปัญญาดั้งเดิมอย่าง “อีจู้” เครื่องมือดักสัตว์น้ำ มาปรับเปลี่ยนรูปแบบและหน้าที่ให้กลายเป็นที่พักสำหรับสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะสุนัขและแมว รวมถึงผลิตภัณฑ์สำหรับไก่ไข่ จนเกิดเป็นสินค้าที่มีเอกลักษณ์และได้รับความสนใจจากตลาด
นางสาวพิมพ์ชนก ห้วยหงส์ทอง ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนหัตถศิลป์ถิ่นสวนผึ้ง เปิดเผยว่า ปัจจุบันมีโรงเรียนในพื้นที่เข้ามาร่วมเรียนรู้ ได้แก่ โรงเรียนกลุ่มนักข่าวหญิง 2 (บ้านบ่อหวี) และโรงเรียนบ้านกล้วย เพื่อให้เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น พร้อมพัฒนาทักษะที่สามารถนำไปต่อยอดเป็นอาชีพและสร้างรายได้ระหว่างเรียน
สำหรับผลิตภัณฑ์บ้านแมว เกิดจากแนวคิดนำอีจู้ที่เดิมใช้ดักปลาไหลมาพัฒนาใหม่ โดยปรับรูปทรงและตกแต่งด้านหน้าให้มีลักษณะคล้ายปลา ก่อนตั้งชื่อว่า “ปลาจักสานกินแมว” หลังนำสินค้าต้นแบบเผยแพร่ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ มีลูกค้าสนใจและสั่งซื้อในราคาประมาณใบละ 400 บาท ขณะที่อีจู้แบบดั้งเดิมจำหน่ายประมาณใบละ 200 บาท ช่วยเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์และสร้างรายได้ให้กับผู้สูงอายุในชุมชน
นอกจากนี้ กลุ่มยังมีบ้านไก่และที่พักสำหรับสัตว์เลี้ยง ซึ่งได้รับความสนใจจากลูกค้า โดยผลิตภัณฑ์บางรูปแบบถูกนำไปใช้เป็นที่พักสำหรับไก่ไข่ ขณะที่กระบวนการผลิตใช้ไม้ไผ่รวกจากพื้นที่ นำผิวไม้มาจักและสานขึ้นรูป ก่อนผ่านกระบวนการแช่น้ำเพื่อช่วยป้องกันมอดและยืดอายุการใช้งาน
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ปรียาพร ทองผุด อาจารย์ประจำสาขาวิชาศิลปศึกษา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง กล่าวว่า มหาวิทยาลัยฯ ดำเนินงานภายใต้โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ หรือ อพ.สธ. และได้ลงพื้นที่สำรวจองค์ความรู้เกี่ยวกับไผ่ในอำเภอสวนผึ้ง พบว่าชุมชนมีภูมิปัญญาด้านจักสานที่สามารถนำมาต่อยอดได้อีกมาก
ในส่วนงานศิลปะและหัตถกรรม จึงนำองค์ความรู้ด้านการออกแบบเข้ามาช่วยปรับรูปแบบผลิตภัณฑ์จากเครื่องใช้และเครื่องมือจับสัตว์น้ำแบบดั้งเดิม ให้กลายเป็นสินค้าที่เข้ากับความต้องการของคนรุ่นใหม่ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์สำหรับสัตว์เลี้ยง ซึ่งได้รับการตอบรับจากลูกค้าและมีคำสั่งซื้อจากทั่วประเทศ
ด้าน ผศ.ดร.สันติ รักษาวงศ์ กล่าวว่า การดำเนินงานมุ่งให้การศึกษาเรื่องไผ่ไม่ได้หยุดอยู่เฉพาะในชุมชน แต่ขยายองค์ความรู้ไปยังโรงเรียนและเยาวชน ผ่านการเรียนรู้จากการลงมือทำจริง เพื่อให้เด็กเห็นคุณค่าของทรัพยากรและภูมิปัญญาที่มีอยู่ในท้องถิ่น
การเชื่อมโยงระหว่างมหาวิทยาลัย วิสาหกิจชุมชน และสถานศึกษา จะช่วยให้ภูมิปัญญาจักสานได้รับการสืบทอด พร้อมเปิดโอกาสให้เยาวชนเรียนรู้ทักษะที่สามารถนำไปต่อยอดเป็นงานและอาชีพในอนาคต สอดคล้องกับแนวทางการดำเนินงานของโครงการ อพ.สธ. ในการสร้างความรู้ ความเข้าใจ และการใช้ทรัพยากรท้องถิ่นอย่างคุ้มค่า
ด้าน ด.ช.ณัฏฐากร ลูกแก้ว นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนกลุ่มนักข่าวหญิง 2 (บ้านบ่อหวี) กล่าวว่า ได้เรียนรู้การจักสานจากคุณตาที่บ้าน และมีโอกาสมาเรียนรู้เพิ่มเติมที่วิสาหกิจชุมชน โดยได้ฝึกสานตะกร้าและผลิตภัณฑ์ขนาดต่าง ๆ สำหรับใช้เป็นที่พักลูกแมวหรือลูกนก รู้สึกดีใจที่ได้มีส่วนร่วมสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น และยังสามารถสร้างรายได้จากการทำผลิตภัณฑ์จำหน่าย

สำหรับผู้สนใจศึกษาเรียนรู้ภูมิปัญญาจักสานไม้ไผ่ หรือต้องการสั่งซื้อ “ตะกร้าปลากินแมว” ตะกร้า เข่ง และผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่รูปแบบต่าง ๆ สามารถติดต่อ นางสาวพิมพ์ชนก ห้วยหงส์ทอง ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนหัตถศิลป์ถิ่นสวนผึ้ง โทร. 097-525-6299
จากภูมิปัญญาจักสานพื้นบ้าน สู่ผลิตภัณฑ์ดีไซน์ใหม่ที่ตอบโจทย์คนรักสัตว์ ช่วยเพิ่มมูลค่าไม้ไผ่ สร้างรายได้ให้ชุมชน และเปิดพื้นที่ให้เยาวชนได้เรียนรู้เพื่อสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นต่อไป

ติดตามข่าวสารภูมิภาคตะวันตกได้ที่เพจ FB : ข่าวมาตุภูมิ News : ข่าวจริงตรงประเด็น เพื่อมาตุภูมิ

Reporter: พันธุ์ - จรรยา แก้วนุ้ย ข่าวภูมิภาคราชบุรี

Graphic Editor: Matuphum News